Học sinh giỏi xứng đáng học tại các trường chuyên?

Mới nghe thì lập luận này có vẻ rất thuyết phục bởi người VN nói chung có truyền thống coi trọng sự học. Trong quá khứ, những ai học giỏi, đỗ đạt đều được nể trọng, được nhà nước bổ nhiệm làm quan, đem lại vinh dự cho gia đình và cộng đồng. Vì thế, một nếp nghĩ truyền thống là người có tố chất hơn người khác phải được đào tạo trong môi trường phù hợp, không thể hòa lẫn với số đông.

Tuy nhiên, xét bối cảnh hiện nay thì lập luận trên lại trở nên thiếu thuyết phục. Xã hội văn minh và hiện đại đề cao sự bình đẳng không chỉ về các quyền cá nhân mà còn bình đẳng về cơ hội để hiện thực hóa hết năng lực bản thân. Điều này có nghĩa mọi học sinh trong hệ thống giáo dục công lập nên được đối xử như nhau. Bởi lẽ, chính quyền là đại diện cho các công dân, sử dụng nguồn lực công để đáp ứng các lợi ích công. Sự tồn tại của các trường chuyên công lập hiện nay chưa đáp ứng được nguyên tắc bình đẳng về cơ hội giữa các học sinh.

Công bằng xã hội cũng phải là nguyên tắc của hệ thống giáo dục công. Việc trường công lập ưu ái một nhóm thiểu số học sinh xuất sắc sẽ khiến số đông học sinh trường bình thường bị thiệt thòi hơn học sinh chuyên về mức độ thụ hưởng nguồn lực công. Bảo đảm nguyên tắc công bằng không có nghĩa là cào bằng như chúng ta đã thấy trong lịch sử – tức là lấy của người hơn chia cho người kém. Ngược lại, công bằng tức là cố gắng bảo đảm sự ngang bằng giữa các cá nhân về thụ hưởng thành quả phát triển. Theo đó, thay vì hỗ trợ tràn lan cho mọi học sinh chuyên, chính quyền chỉ nên hỗ trợ những người yếu thế nhằm giúp họ theo kịp những người thuận lợi hơn trong việc thụ hưởng thành quả phát triển.

Hướng đến sự bình đẳng về cơ hội và công bằng về thụ hưởng là hai lý do chính khiến chúng ta cần xem xét lại chính sách trường chuyên!